"Dit was nu eens een écht persoonlijk afscheid."

Dat was wat één van de kinderen van de overledene tegen mij zei na de plechtigheid. We stonden nog na te praten op de begraafplaats en hij bedankte me. Omdat dit was wat zij voor ogen hadden toen we de eerste keer samen zaten om het afscheid voor te bereiden.

En ik was heel blij dat te horen. Dat ik deze familie het afscheid had kunnen geven dat ze wilden. En dat het hen deugd gedaan had.

Persoonlijk vraagt tijd

Zo’n persoonlijk afscheid komt er niet vanzelf. Bij mij geen passe-partout verhalen. Geen standaardteksten. Ik begin iedere keer opnieuw met een wit blad. En mijn eerste aanzet is uiteraard een ontmoeting met de familie en wie dicht bij de overledene stond. Een afscheid kan maar persoonlijk worden als ik hen eerst leer kennen. En via hen de overledene.

Want we starten als vreemden voor elkaar. Zij kennen mij niet, ik ken hen niet. Dat kan in de eerste momenten wat onwennig voelen. Maar eens de verhalen komen - met tussendoor tranen, uiteraard, maar evengoed samen lachen om grappige herinneringen – ontstaat er iets bijzonders. Word ik meegenomen in het leven van de overledene en ontdek ik een stuk familiegeschiedenis.

Persoonlijk vraagt eigen verhalen

Eerst vraag ik uiteraard naar hun wensen én die van de persoon die gestorven is. Hebben zij een bepaalde vorm, sfeer, opbouw voor ogen? Ik reik ideeën aan, mogelijkheden. En dan luister ik vooral. Naar wat zij vertellen over de overledene, wie hij of zij was voor hen, wat die persoon belangrijk vond in het leven. Ik vraag wat ze meest zullen missen. Noteer de typische uitspraken die ze aanhalen en de grappige gewoontes waarover ze vertellen. Ga dieper in op gedeelde herinneringen: “Weet je nog die keer toen …?” En pols ook naar heel persoonlijke indrukken die mensen koesteren. Uiteindelijk kent iedereen de persoon waarvan ze afscheid nemen op een unieke manier. Ik hoor familieverhalen, ontdek gevoeligheden, hoe dezelfde momenten soms heel anders herinnerd worden, waar het schuurt soms, de pijn, wat zij troostend vinden, hoeveel liefde er is en hoe groot het gemis.

En in nogal wat families stroomt dat eruit, eens we wat langer rond de tafel zitten. En iedere keer denk ik: “Wat een voorrecht om al die verhalen te mogen horen!”

Persoonlijk vraagt om ruimte voor vrienden en familie

En uiteraard krijgen ook familie en vrienden hierin een plaats. Om te vertellen, een afscheidsbrief voor te (laten) lezen, muziek te spelen, een persoonlijk nummer uit te kiezen, een woord van dank uit te spreken, een bijzonder voorwerp bij de kist te leggen, …. En hun plaats in het geheel is ontzettend belangrijk, want het afscheid is er voor hen. En hun ervaringen zijn uniek. En vanzelf écht persoonlijk.

Persoonlijk vraagt vertrouwen – en creëert het ook

Als de familie mij dan achteraf zegt: ‘Dit was precies zoals we het wilden’, dan kan ik mij alleen maar dankbaar voelen. Dankbaar om het vertrouwen dat zij mij gaven en dat ze zo gul hun herinneringen en familieverhalen deelden. Dankbaar omdat er die connectie was die dit mogelijk maakte.

Het is vooral door dit vertrouwen en dankzij die connectie dat we er samen iets moois van maken. Een warme en liefdevolle plechtigheid. En ja: een écht persoonlijk afscheid dus.

Dank aan alle families die mij hun vertrouwen schonken.